Rechtzaak in Handpanland

De rechtszaak in handpanwereld uitgelegd

Al een aantal jaren hangt er een sluier over handpanwereld en zijn er talloze meningen. Ook gaan er verschillende verhalen de ronde, die niet altijd kloppend of volledig zijn en soms gebaseerd op angst. Zonder mijn mening over dit alles te geven, zal ik proberen het een en ander helder op een rijtje te zetten.

De rechtszaak en de uitkomst

Auteursrecht ontstaat automatisch op het moment dat een kunstwerk of uniek object wordt gemaakt. PANArt claimde dit recht al jaren, maar pas toen er rechtszaken kwamen, moest de rechter toetsen of die claim juridisch wel klopte. PanArt had al verschillende zaken hierover gewonnen en actief handpannen van de markt gehaald. De handpanbouwers vreesden dat PanArt de volledige controle over de handpanmarkt zou krijgen, zodat ze de creatieve vrijheid, de evolutie en de markt volledig aan banden zouden kunnen leggen.

Een groep van zo’n 25 handpanbouwers (HCU) is in 2020 naar de rechter gestapt omdat ze uitgesproken wilde hebben dat PanArt die automatische auteursrecht helemaal niet bezit over de basisvorm van de handpan.

Dit heeft helaas anders uitgepakt. De rechtbank oordeelde dat de Hang van PanArt wel een auteursrechtelijk beschermd kunstwerk is.

Op welke aspecten heeft het auteursrecht betrekking?

De rechter heeft geoordeeld dat het auteursrecht van PANArt rust op de combinatie en het unieke samenspel van 4 specifieke vormgevingselementen.

Het gaat om de volgende vier aspecten:

1. De lensvormige behuizing (lens-shaped body): De karakteristieke vorm van de handpan, die bestaat uit twee op elkaar geplaatste, bolle metalen halfronde schalen. 
2. De centrale koepel (the Ding): Het omhoog- of omlaagstaande centrale toonveld (vaak een koepeltje of indrukking) in het midden van de bovenste schaal. 
3. Het resonantiegat aan de onderkant (the Gu): De centraal geplaatste, ronde opening in het midden van de onderste schaal die zorgt voor de bas-resonantie van het instrument. 
4. De toonvelden in een cirkel: De overige toonvelden (de deuken/noten) die in een strakke, ronde cirkel om de centrale koepel heen zijn gerangschikt. 

Wat zijn de gevolgen voor handpanbouwers?

Van de handpannen die in de toekomst gemaakt gaan worden, zullen de bouwers de visuele combinatie van de 4 specifieke elementen moeten doorbreken. Enkel een andere rangschikking van noten bijvoorbeeld is niet genoeg.

Wat zijn de gevolgen voor particulieren?

Je mag je ‘oude’ handpan nog steeds bespelen, ermee optreden, er les op geven, tweedehands doorverkopen, etc. Je handpan is niet ineens illegaal. Er is geen wetsovertreding en er geldt geen terugwerkende kracht voor consumenten. Het vonnis raakt alleen handel en productie.

Reizen met de handpan

Er zou angst zijn dat je met je handpan niet meer de grens over kan, omdat de douane hem in beslag zou kunnen nemen. Dit is niet het geval. De rechtszaak valt onder het civiele recht en niet onder het strafrecht. Dit betekent dat de douane aan de grens niet controleert op handpannen, deze niet in beslag zal nemen en je geen boete zal geven. 

De handpan is niet illegaal en de douane houdt zich niet bezig met auteursrechtelijke geschillen tussen bedrijven. Als je reist voor vakantie, valt het onder prive gebruik. Je moet echter wel aan kunnen tonen dat je hem niet invoert en dat hij al in jouw bezit was.

Mogelijkheid van in beroep gaan

Tot medio augustus 2026 is er de mogelijkheid voor beide partijen om in beroep te gaan en de uitspraak aan te vechten. Als dit gebeurt, zal volgend jaar pas een definitieve uitspraak komen. In de tussentijd is er geen verkoopverbod of iets dergelijks van toepassing. We zullen dus nog even geduld moeten hebben en afwachten.